Verklarende woordenlijst

 

Affectief-emotioneel                                                           

Affectie heeft betrekking op de positieve gevoelens die men ten aanzien van iemand heeft doordat men zijn eigen waarden erkent in het karakter van de ander, bijvoorbeeld in het geval van een relatie tussen ouders en kinderen of tussen geliefden. Een emotie is een innerlijke beleving of gevoel, zoals bijvoorbeeld vreugde, angst, boosheid, verdriet. Op affectief-emotioneel vlak betekent dus ‘met betrekking tot alles wat te maken heeft met gevoelens en met positieve gevoelens van erkenning ten aanzien van andere personen’.

 

Comfortzone

Volgens de theorie van Andy Ryan en Dawna Markova, kunnen we binnen leerprocessen drie zone’s onderscheiden: de comfortzone, de stretchzone en de stresszone. Binnen de comfortzone voelt de jongere zich op zijn gemak. Hij doet dingen die voor hem geen uitdaging betekenen, maar dus ook geen leerkansen bieden. In de stretchzone, doet de jongere zaken die hem uitdagen. Hij treedt uit zijn comfortzone, voelt zich niet meer 100% zeker en ervaart spanning. Binnen deze zone liggen leerkansen. Door te experimenteren, kan de jonger leren. In de stresszone, ervaart de jongere echter zo’n spanning en stress dat hij hierdoor blokkeert. De uitdaging is zodanig groot, dat de jongere het gevoel krijgt ze niet aan te kunnen, en dichtklapt. In deze zone slaat de paniek toe en kan de jongere niet meer leren.

 

Consistentie

Consistentie betekent samenhangndheid. Het gaat over de mate waarin iemand vrij is van innerlijke tegenspraak. Als je bijvoorbeeld er enerzijds van overtuigd bent dat je een nietsnut bent en tot niets in staat bent, en anderzijds vaststelt dat je een opdracht tot een goed einde hebt gebracht, dan zijn dit twee ideeën die tegenovergesteld aan elkaar zijn, die met elkaar in tegenspraak zijn. Je ideeën zijn dan niet meer consistent.

 

Contextuele en interactionistische kijk

Een contextuele en interactionistische kijk is een kijk die niet alleen rekening houdt met de individuele persoon, maar ook aandacht heeft voor de context van die persoon en de uitwisseling (interactie) met andere personen. Het beeld dat we over onszelf hebben, wordt bijvoorbeeld niet alleen bepaald door wat wij zelf over onszelf denken, maar ook over wat anderen over ons denken en zeggen.

 

Conventionele activiteiten

Conventioneel betekent: ‘volgens de gewoonte’ of ‘wat door het vaste gebruik bepaald is’. Conventionele activiteiten zijn dus activiteiten die in de maatschappij als ‘normaal’, ‘gebruikelijk’ en ‘algemeen aanvaard’ gezien worden. Criminele activiteiten zijn een voorbeeld van activiteiten die niet conventioneel zijn. Werken, naar de muziekschool gaan of een les aardrijkskunde bijwonen, zijn dan weer wel conventionele activiteiten.

 

Conventionele maatschappij

Conventioneel betekent: ‘volgens de gewoonte’ of ‘wat door het vaste gebruik bepaald is’. De conventionele maatschappij is dus de samenleving die ‘gebruikelijk’ en ‘algemeen aanvaard’ is door de meeste mensen. Dat wat de meeste mensen als de ‘normale samenleving’ beschouwen. Op straat wonen en overleven door te bedelen, maakt bijvoorbeeld geen deel uit van de conventionele maatschappij, evenals je brood verdienen door drugs te dealen.

 

Criminologie

Criminologie is de wetenschap die crimineel gedrag, en de reactie van de maatschappij hierop, bestudeert.

 

Deficiënt

Deficiënt betekent ‘onvoldoende’, ‘ontoereikend’ of ‘die tekort schiet’.

 

Dominante maatschappelijke cultuur

De dominante maatschappelijke cultuur is het geheel van waarden, normen en kenmerken dat door de meeste mensen binnen een samenleving wordt geaccepteerd en als ‘normaal’ wordt gezien. Deze normen en waarden worden vaak als ‘superieur’ gezien tegenover afwijkende waarden, normen en kenmerken.

 

Egocentrisme

Wie egocentrisch is, heeft een verminderd vermogen om zich in een ander of diens standpunten of gevoel te verplaatsen. Het gevolg is dat de persoon zijn eigen visie en belangen centraal stelt en er vaak van uitgaat dat zijn visie ook de visie van de meerderheid is.

 

Emanciperend

Emancipatie betekent de ontwikkeling van het zelfbewustzijn en het streven naar gelijke of gelijkwaardige rechten voor en door groepen die achtergesteld zijn binnen de maatschappij. Emanciperend betekent dus ‘op een manier die emancipatie bevordert’. 

 

Ervaringsleren

Ervaringsgericht leren en begeleiden is een begeleidingsfilosofie, die steunt op de veronderstelling dat de lerende zelf, het individu in en/of de groep, ‘eigenaar’ is van het onderkende ‘leer-probleem’ én van de oplossing ervoor. Situaties hebben nooit een inherente betekenis op zichzelf. De lerende zelf benadert en ervaart de situatie waarin hij terecht komt wél of niet als een probleemsituatie, vanuit zijn eigen onderliggende referentiekaders*. De referentiekaders bepalen hoe iemand de situatie percipiëert en bepalen zijn gedragsmogelijkheden om met de situatie om te gaan” (Vermeylen 2006, p.1).

 

Gendermainstreaming

Gendermainstreaming betekent in het beleid of in een organisatie systematisch rekening houden met mogelijke specifieke situaties en noden van mannen en vrouwen. Het betekent ervoor zorgen dat deze specifieke situaties en noden geen aanleiding geven tot ongelijke kansen m.b.t. een beleid of een project, maar eveneens structurele veranderingen aanbrengen die bijdragen tot de gelijkheid van mannen en vrouwen.

 

Grensoverschrijdend gedrag

Grensoverschrijdend gedrag of anti-sociaal gedrag op school is een vlag die vele ladingen dekt. Er zijn drie belangrijke vormen van grensoverschrijdend gedrag op school die we hier wensen te vernoemen, namelijk

  • Geweld op school: met geweld bedoelen we alle negatieve verbale of non-verbale interacties tussen personen die in of rond de school actief zijn. Ze zijn slecht bedoeld en brengen psychische, lichamelijke of materiële schade of letsel toe aan personen of objecten in of rond de school. Daarbij worden formele of informele gedragsregels geschonden.
  • Pesten op school, met inbegrip van cyberpesten: we spreken van pesten wanneer iemand langdurig en aanhoudend het slachtoffer is van gewelddadig gedrag van één of meer personen (fysiek, psychisch, sociaal, materieel).
  • Ongewenst seksueel gedrag op school: ongewenst seksueel gedrag op school vindt plaats wanneer iemand tegen zijn/haar wil gedwongen wordt seksuele handelingen te ondergaan en/of in een schoolsituatie wordt geconfronteerd met woorden of daden op seksueel gebied waarvan hij/zij duidelijk laat blijken en/of de pleger redelijkerwijs moet begrijpen dat de betrokkene deze ongewenst vindt.

Bron: Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming z.d.. De definities zijn afkomstig van Gie Deboutte (publicatie Pesten en geweld op school, Limits en Sensoa). 

 

Groepsdynamica

Groepsdynamica is de studie van het gedrag van mensen in kleine groepen. De groep moet klein genoeg zijn opdat alle leden van de groep rechtstreeks met elkaar in contact en interactie kunnen komen. Groepsdynamica houdt zich bezig met de manier waarop groepen zich vormen, hoe ze functioneren en hoe ze weer uiteenvallen. Door een beter begrip van groepsdynamica, kan je als begeleider, door je houding en activiteitenaanbod, inspelen op de evoluties die de groep doormaakt.

 

Herstelgericht GroepsOverleg (HERGO)

Het herstelgericht groepsoverleg is een vorm van bemiddeling na een incident, waarbij alle betrokken partijen op vrijwillige basis bij elkaar komen met een onpartijdige moderator of bemiddelaar. Samen zoeken ze naar een manier om de (materiële en/of psychische) schade te herstellen, door middel van stappen of acties waarin alle partijen zich kunnen vinden.

 

Impulsiviteit

Impulsiviteit is de eigenschap om te handelen vanuit plotse opwellingen en niet volgens weloverwogen plannen. Jongeren die impulsief zijn, zullen eerst doen en dan pas nadenken.

 

Legitimatie

Legitimeren betekent ‘als echt verklaren’ of ‘rechtvaardigen’. Iemand legitimatie geven betekent dus iemand erkennen, bevestiging geven, in zijn rol. Een ouder die aan zijn kind zegt ‘Kijk, dit is je nieuwe leraar en hij gaat je leren lezen en schrijven’, legitimeert de leraar om zijn rol als deskundige op te nemen. Het kind zal de deskundigheid van de leraar aanvaarden, omdat het die als legitiem, gerechtvaardigd, ervaart.

 

Loyaliteitsconflict

Loyaal zijn betekent het oprecht trouw zijn aan aangegane bindingen of relaties. Het begrip ‘loyaliteitsconflict’ wordt in de theorie van de psychiater Nagy gebruikt om de situatie aan te duiden waarin een jongere komt als hij, door loyaal te zijn aan een begeleider, niet meer loyaal is aan zijn eigen ouders. De jongere komt dus in een conflict tussen twee loyaliteiten: die naar zijn ouders toe en die naar zijn begeleider toe (voor meer info, zie: 3.2).

 

Maatschappelijke kwetsbaarheidstheorie

De maatschappelijke kwetsbaarheidstheorie werd ontwikkeld door Nicole Vettenburg. De essentie van deze theorie ligt in het feit dat de cultuur die binnen bepaalde gezinnen en milieus geldt, door de maatschappelijke instellingen als deficiënt* wordt bestempeld. Hoe groter de afstand tussen de dominante cultuur en de cultuur die binnen een gezin en binnen een milieu geldt, hoe groter het risico dat deze bevolkingsgroep in haar contacten met de maatschappelijke instellingen vooral de negatieve effecten zal ondergaan en minder zal profiteren van het positieve aanbod van de maatschappij. Dit fenomeen wordt maatschappelijke kwetsbaarheid genoemd (voor meer info, zie: 2.3).

 

Multicomplexe problematiek

De term ‘multicomplexe problematiek’ duidt op het feit dat het gaat om een opeenstapeling van problemen of beperkingen. De moeilijkheden situeren zich op verschillende levensdomeinen, die met elkaar verweven zijn en die elkaar voortdurend beïnvloeden en versterken. Is een jongere bijvoorbeeld verslaafd, dan kan het zijn dat hij door zijn verslaving ook schulden heeft opgebouwd en moeilijkheden heeft om zich te concentreren op school. Om die schulden te kunnen inlossen, moet de jongere geld verdienen, en dit kan niet op school. De jongere wilt dus gaan werken. Maar om een goede job te vinden, heeft een jongere een diploma nodig…

 

Neurologie

Neurologie is een medische wetenschap die de ontwikkeling en de werking van de hersenen bestudeert. Ze heeft als doel het identificeren en behandelen van ziekten van de hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen.

 

Peergroup

Een `peergroup` is een groep mensen uit de samenleving, die een vergelijkbare leeftijd, status, belang of belangstelling hebben. Het is de groep mensen waar de jongere mee optrekt en die soms net zoveel invloed op zijn gedrag hebben als zijn ouders.

 

Peer influence

De (groeps)druk die, gewild of ongewild, uitgeoefend wordt door peers (zie ‘peer group’) en die het gedrag van een jongere beïnvloedt.

 

Prefrontale cortex

De prefrontale cortex is een gebied in het voorste gedeelte van de hersenen. De prefrontale cortex is betrokken bij cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impulsbeheersing.

 

Professionele nabijheid

Professionele nabijheid is de houding die een begeleider kan aannemen tegenover een jongere. Door de jongere enerzijds te laten voelen dat hij zelf verantwoordelijk is, dat de begeleider zijn problemen niet zal oplossen, wordt afstand geschapen. Door tegelijkertijd wel aan te geven dat hij de jongere steunt en dat hij achter hem blijft staan, toont de begeleider tegelijkertijd zijn betrokkenheid. Door het aannemen van zo’n houding, voorkom je als begeleider dat je te sterk geraakt wordt door het verhaal en de belevingen van de jongere. Anderzijds voorkom je ook dat je de jongere in een loyaliteitsconflict brengt.

 

Psychologie

De psychologie is de wetenschap die het innerlijke leven van de mens (zijn gevoelens, kennis en ambities) en zijn gedrag bestudeert.

 

Psychosociale ontwikkeling

Ontwikkeling van geestelijke vermogens en sociale vaardigheden om goed te kunnen omgaan met mensen en verschillende omstandigheden in het leven.

 

Referentiekader

Een referentiekader is een geheel van gewoonten, regels, normen waarnaar iemand zich richt. Iedere persoon ontwikkelt zijn referentiekader op basis van eigen ervaringen, zijn opvoeding, normen en waarden die in zijn peergroup en in de ruimere maatschappij gelden, …

 

Repressie

Repressie betekent ‘onderdrukking’. In dit geval gaat het over het onderdrukken, het neerslaan van ongewenst gedrag. 

 

Self-fulfilling prophecy

Een self-fulfilling prophecy, of zelfbevestigende voorspelling, is een voorspelling die zichzelf, direct of indirect waarmaakt. Door de voorspelling uit te spreken, wordt ze waargemaakt. Als je bijvoorbeeld tegen een kind zegt dat het niet in staat zal zijn om te slagen, kan het daardoor zodanig zijn zelfvertrouwen verliezen, of zodanig ontmoedigd zijn, dat het zich niet meer inzet en inderdaad niet slaagt. Zonder deze opmerking, zou het kind misschien echter wel geslaagd zijn.

 

Sociologie

Sociologie is de wetenschap die mensen bestudeert in relatie tot hun sociale omgeving, de samenleving. De sociologie gaat na hoe mensen zich gedragen binnen de maatschappij, hoe ze de maatschappij beïnvloeden en tegelijkertijd ook door de maatschappij beïnvloed worden.

 

Stigma

Een stigma is een sterke sociale afkeur ten aanzien van een persoon op basis van een kenmerk dat hem onderscheid van anderen in de maatschappij. Bijna alle stigma zijn gebaseerd op eigenschappen van personen die afwijken van de dominante sociale of culturele normen. In de Westerse samenlevingen kan het dragen van een hoofddoek, maar ook een piercing, bijvoorbeeld een stigma zijn.

 

Stigmatisering

Stigmatisering betekent het toekennen van een stigma (zie hierboven), een negatief etiket, aan een bepaalde groep (etikettering), wat tot sociale uitsluiting kan leiden.

 

Theorie van Hirschi

De theorie van Travis Hirschi is een belangrijke basistheorie uit de criminologie. Ze probeert te verklaren waarom sommige mensen grensoverschrijdend gedrag vertonen en anderen niet. Volgens Hirschi neigen mensen van nature uit naar asociaal gedrag, maar voorkomt hun binding met de maatschappij dat ze hieraan toegeven. Deze binding met de maatschappij situeert zich op vier vlakken: gehechtheid aan andere personen, betrokkenheid bij de maatschappij door er actief aan bij te dragen, gebondenheid aan de maatschappij door tijd te besteden aan alledaagse maatschappelijke activiteiten en het delen van maatschappelijke overtuigingen en normen (voor meer info zie: 2.2 Binding remt grensoverschrijdend gedrag).

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s